همسایگی بدون بهره برداری کامل گره های تجاری ایران و آذربایجان کجاست؟

خبرگزاری نفت و گاز: روابط اقتصادی ایران و جمهوری آذربایجان با وجود ظرفیت ها در تجارت، ترانزیت و سرمایه گذاری مشترک، هنوز با چالش های گمرکی و مرزی روبه روست؛ چالش هایی که گسترش مبادلات دو کشور را محدود کرده است.

به گزارش خبرگزاری نفت و گاز به نقل از مهر، برمبنای آمار گمرکی جمهوری آذربایجان، حجم مبادلات تجاری این کشور با ایران در سال ۲۰۲۵ به حدود ۶۴۴ میلیون دلار رسید که در مقایسه با سال قبل حدود ۰.۵ درصد کاهش داشت. از این میزان، حدود ۶۲۴ میلیون دلار به صادرات ایران به آذربایجان و نزدیک به ۲۰ میلیون دلار به صادرات آذربایجان به ایران اختصاص داشت؛ آماری که از تراز تجاری مثبت ایران حکایت دارد، اما با این وجود بر لزوم توسعه صادرات متقابل و افزایش تنوع مبادلات تاکید می کند.
با وجود مرز مشترک، نزدیکی جغرافیایی و اشتراکات فرهنگی، سهم تجارت با ایران از کل مبادلات خارجی آذربایجان در سال قبل حدود ۱.۳ درصد بود. این سهم نشان داده است ظرفیتهای دو کشور برای بسط تجارت هنوز بطور کامل مورد استفاده قرار نگرفته و توسعه مناسبات اقتصادی به فراتر رفتن از مبادلات سنتی و حرکت به سوی همکاریهای پایدارتر نیاز دارد.

توسعه تجارت؛ از صادرات کالا تا همکاریهای تولیدی

یکی از مهم ترین زمینه های همکاری اقتصادی ایران و جمهوری آذربایجان، افزایش مبادلات کالا و شناسایی بازارهای جدید برای محصولات دو کشور است. ایران با برخورداری از ظرفیتهای تولیدی در عرصه های کشاورزی، صنایع غذایی، مصالح ساختمانی، دارو، محصولات پتروشیمی و کالاهای صنعتی می تواند حضور گسترده تری در بازار آذربایجان داشته باشد. در مقابل، توسعه واردات هدفمند و همکاری در تامین مواد اولیه و کالاهای مورد نیاز واحدهای تولیدی هم می تواند به تکمیل زنجیره های تجاری دو کشور کمک نماید.
با این حال، تراز تجاری فعلی نشان داده است صادرات ایران به آذربایجان بمراتب بیشتر از صادرات این کشور به ایران است. افزایش تجارت پایدار مستلزم آنست که دو طرف علاوه بر فروش کالا، زمینه همکاری شرکت ها در تولید مشترک، توزیع محصولات و حضور در بازارهای یکدیگر را فراهم آورند.
صمد حسن زاده، رئیس اتاق تجاری، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، با تاکید بر لزوم گسترش روابط اقتصادی با آذربایجان، بر بروزرسانی لیست موقعیت های سرمایه گذاری مشترک و شناسایی اقلام دارای ظرفیت تجاری میان دو کشور تاکید کرده است.
قدیر قیافه، نایب رییس اتاق ایران هم گسترش سرمایه گذاری های مشترک و افزایش ارتباط میان فعالین اقتصادی دو کشور را ضروری دانسته است. از نگاه بخش خصوصی، ایجاد ارتباط مستقیم میان شرکت ها و شناسایی شرکای تجاری معتبر می تواند به افزایش حجم مبادلات و کاهش موانع ورود به بازار طرف مقابل کمک کندایجاد ارتباط مستقیم میان شرکت ها و شناسایی شرکای تجاری معتبر می تواند به افزایش حجم مبادلات و کاهش موانع ورود به بازار طرف مقابل کمک نماید.

توافق تجارت ترجیحی؛ حلقه مفقوده توسعه مبادلات

یکی از موضوعات مهم در روابط اقتصادی ایران و جمهوری آذربایجان، نهائی سازی توافق تجارت ترجیحی است. کاهش تعرفه های گمرکی برای گروهی از کالاها، در صورت نهائی شدن توافق و اجرای تعهدات، می تواند هزینه صادرات را کم کند و قدرت رقابت محصولات دو کشور را در بازار یکدیگر افزایش دهد.
در مذاکرات میان نمایندگان بخش خصوصی دو کشور، تسریع در روند نهائی سازی این توافق مورد تاکید قرار گرفته است. با این وجود، رسیدن به نتیجه عملی علاوه بر توافق بر سر تعرفه ها، به هماهنگی مقررات گمرکی، شفافیت رویه های تجاری و تسهیل فرآیندهای اداری نیاز دارد.

ترانزیت و حمل ونقل؛ عامل تعیین کننده هزینه تجارت

موقعیت جغرافیایی ایران و جمهوری آذربایجان، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه حمل و نقل و ترانزیت کالا میان خلیج فارس، قفقاز، روسیه و بازارهای اوراسیا بوجود آورده است. کریدور بین المللی شمال ـ جنوب یکی از مهم ترین مسیرهای مورد توجه دو کشور است که توسعه آن می تواند زمان و هزینه جابه جایی کالا را کم کند.
تکمیل خط آهن رشت ـ آستارا، توسعه پایانه های مرزی و افزایش ظرفیت زیرساخت های لجستیکی همچون اقداماتی است که می تواند نقش ایران و آذربایجان را در حمل و نقل منطقه ای تقویت کند. پروژه پل جاده ای آغ بند ـ کلاله هم از طرح های مهم در توسعه ارتباطات زمینی دو کشور بشمار می رود.
در صورت تکمیل و بهره برداری مؤثر از این زیرساخت ها، مسیرهای تجاری دو کشور می توانند برای انتقال کالا میان بازارهای شمالی و جنوبی کارآمدتر شوند. با این وجود، مزیت جغرافیایی زمانی به مزیت اقتصادی تبدیل می شود که هزینه عبور کالا، زمان توقف کامیون ها و تشریفات گمرکی در سطح رقابتی قرار گیرد.

صف کامیون ها و مشکلات گمرکی؛ مانع کاهش هزینه ها

محدودیت تردد ناوگان ایرانی در جمهوری آذربایجان و طولانی شدن فرآیندهای گمرکی همچون مشکلاتی است که فعالین اقتصادی در راه تجارت با این کشور مطرح کرده اند. این مسایل بخصوص برای صادرکنندگان کالاهای فسادپذیر، شرکتهای حمل و نقل و بنگاه هایی که با زمان بندی مشخص فعالیت می نمایند، اهمیت دارد.
فعالان بخش خصوصی اعلام نموده اند که کامیون ها در مرز جلفا بطور متوسط حدود دو هفته برای خروج از مرز منتظر می مانند. طولانی شدن زمان انتظار، علاوه بر بالارفتن هزینه سوخت و نگهداری ناوگان، هزینه نهائی کالا را بالا می برد و می تواند از قدرت رقابت صادرکنندگان ایرانی بکاهدکامیون ها در مرز جلفا بطور متوسط حدود دو هفته برای خروج از مرز منتظر می مانند. طولانی شدن زمان انتظار، علاوه بر بالارفتن هزینه سوخت و نگهداری ناوگان، هزینه نهائی کالا را بالا می برد و می تواند از قدرت رقابت صادرکنندگان ایرانی کاهش دهد. به این دلیل، مدیریت هوشمند نوبت دهی کامیون ها، تبادل الکترونیکی اطلاعات، هماهنگی میان گمرک و سازمان راهداری و توزیع متوازن تردد میان مرزهای آستارا، بیله سوار و جلفا اهمیت دارد.
در کنار این اقدامات، توسعه محوطه های لجستیکی و تجهیز گمرکات به سامانه های نوین می تواند ظرفیت عبور کالا را افزایش دهد. کاهش زمان توقف در مرزها، در عمل یکی از مستقیم ترین راهکار ها برای کاهش هزینه تجارت و افزایش جذابیت مسیرهای ایران و آذربایجان برای شرکتهای حمل و نقل است.

سرمایه گذاری مشترک و تامین کالاهای اساسی

همکاری اقتصادی دو کشور به صادرات و واردات محدود نیست و ظرفیتهای قابل توجهی برای سرمایه گذاری مشترک در عرصه های انرژی، کشاورزی، دارو، پتروشیمی، صنایع و زیرساخت های لجستیکی وجود دارد. همکاری در این زمینه ها می تواند ضمن افزایش مبادلات، به انتقال تجربه، ایجاد ارزش افزوده و تشکیل زنجیره های تامین منطقه ای کمک نماید.
در حوزه انرژی، پروژه های مشترک برق آبی همچون خداآفرین و قیزقلعه سی و نیروگاه برق آبی اردوباد ـ مرزآباد از زمینه های همکاری دو کشور به شمار می روند. پیشبرد چنین طرح هایی علاوه بر منافع اقتصادی، می تواند به تقویت پیوندهای زیرساختی و افزایش همکاریهای طولانی مدت منجر شود.
تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه مورد نیاز ایران هم از دیگر زمینه های همکاری است. حسین پیرموذن، نایب رییس اتاق تجاری ایران در این خصوص تأکید کرده است که استفاده از مسیرهای منطقه ای برای انتقال کالاهای اساسی، مواد اولیه و اقلام مورد نیاز واحدهای تولیدی می تواند به متنوع سازی مسیرهای تامین کمک نماید. تحقق این هدف، به هماهنگی میان بخش خصوصی، دستگاههای اجرائی و نهادهای مسئول در دو کشور وابسته است.

دیپلماسی تجاری؛ لزوم پیگیری مستمر

فعالان اقتصادی ایران همینطور بر لزوم تقویت حضور تجاری کشور در بازار آذربایجان تاکید دارند. نبود رایزن تجاری مستقر ایران در این کشور، همچون موضوع هایی است که مورد انتقاد فعالین بخش خصوصی قرار دارد چونکه حضور مؤثر نمایندگان تجاری می تواند به شناسایی موقعیت های صادراتی، معرفی شرکتهای ایرانی، پیگیری مشکلات بازرگانان و برقراری ارتباط مستمر با نهادهای اقتصادی آذربایجان کمک نماید.
از سوی دیگر، توسعه تعاملات مدیریتی میان استانهای مرزی و جمهوری آذربایجان می تواند در حل مسایل حمل ونقلی و گمرکی مؤثر باشدتوسعه تعاملات مدیریتی میان استانهای مرزی و جمهوری آذربایجان می تواند در حل مسایل حمل ونقلی و گمرکی مؤثر باشد. سفرهای منظم هیأت های اقتصادی و برگزاری جلسات کارشناسی با برنامه مشخص، در صورتیکه به تصمیم های اجرائی و پیگیری مستمر منتهی شود، می تواند فاصله میان توافق های رسمی و نیازهای روزمره فعالین اقتصادی را کم کند.

ضرورت تبدیل ظرفیت ها به رشد حقیقی تجارت

مجموعه ظرفیتهای موجود در تجارت، ترانزیت، انرژی و سرمایه گذاری نشان داده است روابط اقتصادی ایران و جمهوری آذربایجان امکان توسعه بیشتری دارد؛ اما تحقق این ظرفیت ها به رفع موانع اجرائی و ایجاد شرایط قابل پیشبینی برای فعالیت تجار وابسته است.
حجم مبادلات حدود ۶۴۴ میلیون دلاری در سال ۲۰۲۵، در کنار کاهش اندک تجارت نسبت به سال قبل، لزوم تمرکز بر افزایش صادرات، تنوع بخشی به کالاهای مبادله شده و گسترش همکاریهای تولیدی را برجسته می کند. نهائی سازی توافق تجارت ترجیحی، کاهش زمان توقف کامیون ها، تکمیل زیرساخت های ترانزیتی و تسهیل ارتباط مستقیم شرکت ها می تواند به افزایش رقابت پذیری تجارت دو کشور کمک نماید.
بر همین اساس، توسعه پایدار روابط اقتصادی تهران و باکو زمانی محقق می شود که ظرفیتهای جغرافیایی و سیاسی دو کشور به کاهش هزینه مبادلات، افزایش سرمایه گذاری مشترک و رشد مستمر تجارت منجر شود؛ مسیری که تحقق آن بیشتر از هر چیز به اجرای توافق ها و رفع موانع پیش روی بخش خصوصی وابسته است.

خلاصه اینکه از این میزان، حدود ۶۲۴ میلیون دلار به صادرات ایران به آذربایجان و نزدیک به ۲۰ میلیون دلار به صادرات آذربایجان به ایران اختصاص داشت؛ آماری که از تراز تجاری مثبت ایران حکایت دارد، اما با این وجود بر لزوم توسعه صادرات متقابل و افزایش تنوع مبادلات تأکید می کند. از نگاه بخش خصوصی، ایجاد ارتباط مستقیم میان شرکتها و شناسایی شرکای تجاری معتبر می تواند به افزایش حجم مبادلات و کاهش موانع ورود به بازار طرف مقابل کمک کندایجاد ارتباط مستقیم میان شرکتها و شناسایی شرکای تجاری معتبر می تواند به افزایش حجم مبادلات و کاهش موانع ورود به بازار طرف مقابل کمک کند. از جانب دیگر، توسعه تعاملات مدیریتی میان استان های مرزی و جمهوری آذربایجان می تواند در حل مسائل حمل ونقلی و گمرکی مؤثر باشدتوسعه تعاملات مدیریتی میان استان های مرزی و جمهوری آذربایجان می تواند در حل مسائل حمل ونقلی و گمرکی مؤثر باشد.

1405/07/27

10:37:22

0.0 / 5

تگهای خبر: انرژی , برق , پتروشیمی , تجارت

این مطلب را می پسندید؟

(0)

تازه ترین مطالب مرتبط

نظرات بینندگان در مورد این مطلب

نظر شما در مورد این مطلب

نام:

ایمیل:

نظر:

سوال:

= ۳ بعلاوه ۲